Тайландта кәчүрүмгә еришкән икки уйғур көчмәнләрни тутуп туруш мәркизигә йөткәлди; адвокатлири билән көрүшүши чәкләнди

Source: Közet
Published: 2026-10-30
Original: https://kozet.org/thailand-uyghur-pardon-deportation-china/

Банкок, 30-өктәбир — 2014-йили тайландта тутулған икки уйғур әр 21-өктәбир падишаһ кәчүрүми билән клонг прем түрмисидин банкоктики суан фло көчмәнләрни тутуп туруш мәркизигә йөткәлди; бу мәркәз 2025-йил 2-айда уларниң гурупписидики 40 әрниң хитайға қайтурулушида ишлитилгән иди. Бу икки кишиниң бири тутулғанда 14 яшта болуп һазир 26 яшта, йәнә бири һазир 34 яшта. Тайланд көчмәнләр идариси уларниң дөләт бихәтәрлик кеңиши қарар қилғандин кейин хитайға яки үчинчи дөләткә әвәтилидиғанлиқини ейтти. (Közet хәвиригә асасән)
Йөткәлгәндин буян уларни һечким көрәлмиди: адвокатлар вә уларға вәкиллик қилидиған тинчлиқ һоқуқ фонди 21-, 22- вә 26-өктәбир көрүшүшни тәләп қилди, һәр қетим тәләп юқири дәриҗигә йөткәлди, җаваб берилмиди яки рәт қилинмиди; дөләтлик кишилик һоқуқ комитетиниң тәлипиму шундақ йөткәлди. Шветсийәдә турушлуқ мустәқил тәтқиқатчи нирола әлимә уларниң адвокат, кишилик һоқуқ тәшкилатлири вә тайландтики достлири билән алақиси үзүлгәнликини, һәтта диаспорадики аилилиригә телефон қилалмиғанлиқини ейтти. Иккилиси язма шәкилдә хитайға қайтмаслиқни ейтқан болуп, қайтип барса тоқулма җинайәт билән әйиблиништин әнсирәйду. (Közet хәвиригә асасән)
Йөткәлгәндин 6 күн кейин, 27-өктәбир хитайниң тайландтики баш әлчиси җаң җйәнвей уларниң тәқдирини бәлгиләйдиған дөләт бихәтәрлик кеңишиниң йеңи баш катипи генерал чайпроак доңпраһпат билән көрүшти; кеңәш буни вәзипигә тәйинлиниш мунасивити билән қилинған нәзакәт зиярити дәп, музакирә темилири ичидә «тайланд-хитай қанун иҗра һәмкарлиқи» ниң барлиқини ейтти; әлчиханиниң баянида җаңниң қанун вә қанун иҗра җәһәттики «яхши һәмкарлиқ» ни махтиғанлиқи, чайпроакниң «һәр тәрәплимә һәмкарлиқ» ни күчәйтишкә вәдә бәргәнлики йезилған. Кәм дегәндә бир дөләт уларни қобул қилишни тәклип қилған болуп, буни ташқи ишлар министирлиқиниң вәкили 9-айда парламент комитетиға ейтқан; адвокатлар вә тәтқиқатчилар қайтурушниң йеқинлишип қалғанлиқидин әнсирәйду. (Közet хәвиригә асасән)
Бу икки киши 2014-йил 3-айда малайсия чегриси йенидики кавчук бағчисида тутулған 300 дин артуқ уйғурниң ичидә болуп, түркийәгә беришни үмид қилған иди. 2015-Йил 6-айда аяллар вә балиларниң көпинчиси түркийәгә әвәтилди, бир һәптидин кейин 109 киши хитайға қайтурулди; тутуп туруш җәрянида йеңи туғулған бовақ вә 3 яшлиқ бала қатарлиқ бәш киши өлди. Гуруппидики йәнә үч әр һазирму клонг премда турмақта. Тайланд дөләтлик кишилик һоқуқ комитети 2025-йилдики қайтурушни қанунсиз дәп, қайтурушқа болмайдиған принсип вә 2022-йиллиқ қийнашқа қарши қанунға хилап дәп тапқан; бирләшкән дөләтләр тәшкилати мутәхәссислири, кишилик һоқуқ көзитиш тәшкилати вә фортифай һоқуқ тәшкилати 40 кишиниң из-дерики, саламәтлики вә қануний һалитиниң намәлумлиқини ейтти. Һазир шу кеңәш бу икки кишиниң һөҗҗитини қолида тутмақта. Közet уларниң бихәтәрлики үчүн исмини ашкарилимиди. (Közet хәвиригә асасән)